Có những chẩn đoán nội khoa quan trọng bắt đầu từ một thay đổi mà người bệnh nhìn thấy trên da.
Da là cơ quan lớn nhất
- Bao phủ toàn bộ cơ thể
- Được nuôi bởi cùng hệ tuần hoàn
- Chịu ảnh hưởng của cùng quá trình chuyển hoá
- Cùng hệ miễn dịch và nội tiết
- Nên phản ánh được điều đang diễn ra bên trong
Thay đổi ở da không tách rời khỏi những gì đang xảy ra trong cơ thể.
Ưu thế của việc nhìn thấy được
- Không cần thiết bị gì
- Người bệnh tự nhận ra
- Có thể chụp ảnh theo dõi
- Cho phép phát hiện sớm
- Nhiều chẩn đoán bắt đầu từ da
Đây là cơ quan duy nhất người bệnh có thể tự khám mỗi ngày.
Các nhóm cơ chế
- Chất tích tụ trong da khi cơ quan không thải được
- Miễn dịch tấn công cả da và cơ quan khác
- Nội tiết ảnh hưởng tuyến bã và tuyến mồ hôi
- Dinh dưỡng thiếu ảnh hưởng tái tạo da
- Tuần hoàn kém làm da không được nuôi đủ
Mỗi cơ chế tạo ra một kiểu thay đổi khá đặc trưng trên da.
Khi nào nghĩ tới bệnh bên trong
- Xuất hiện đột ngột ở người trước đó không có vấn đề da
- Lan rộng toàn thân
- Kèm triệu chứng toàn thân
- Không đáp ứng với chăm sóc thông thường
- Diễn biến nhanh
Một người chưa từng có vấn đề da mà đột ngột thay đổi là tình huống đáng chú ý.
Các triệu chứng toàn thân cần để ý
- Sụt cân không rõ lý do
- Mệt mỏi kéo dài
- Sốt kéo dài
- Đổ mồ hôi đêm
- Đau khớp
Những triệu chứng này đi cùng thay đổi ở da làm bức tranh rõ hơn nhiều.
Phần lớn vẫn là vấn đề da đơn thuần
- Không nên hoảng với mọi thay đổi
- Phần lớn có nguyên nhân tại chỗ
- Bác sĩ đánh giá tổng thể
- Nhưng không bỏ qua dấu hiệu cảnh báo
- Cân bằng giữa cảnh giác và lo lắng quá mức
Cảnh giác hợp lý khác với việc tra cứu mọi nốt trên người rồi hoảng sợ.
Vai trò của bác sĩ da liễu
- Nhận ra kiểu tổn thương đặc trưng
- Biết khi nào cần chuyển chuyên khoa khác
- Chỉ định xét nghiệm phù hợp
- Sinh thiết khi cần
- Là cầu nối giữa da và nội khoa
Nhiều bệnh nội khoa được phát hiện lần đầu tại phòng khám da liễu.
Về sinh thiết da
- Lấy một mẩu da nhỏ để xét nghiệm
- Thủ thuật đơn giản có gây tê
- Giúp chẩn đoán chính xác
- Đôi khi là cách duy nhất
- Không nên sợ khi được chỉ định
Đây là thủ thuật nhỏ nhưng nhiều khi quyết định được toàn bộ hướng điều trị.
Chuẩn bị khi đi khám
- Chụp ảnh tổn thương
- Ghi thời điểm xuất hiện
- Ghi diễn biến theo ngày
- Liệt kê mọi thuốc đang dùng
- Kể cả triệu chứng tưởng không liên quan
Triệu chứng tưởng không liên quan nhiều khi lại là mảnh ghép quan trọng nhất.
Vì sao cần kể cả thuốc đang dùng
- Rất nhiều thuốc gây phản ứng da
- Kể cả thuốc dùng đã lâu
- Kể cả thực phẩm chức năng
- Kể cả thuốc nam và thuốc bắc
- Là nguyên nhân rất hay bị bỏ sót
Phản ứng thuốc là chẩn đoán bị bỏ sót nhiều nhất trong các vấn đề da cấp tính.
Chụp ảnh cho hữu ích
- Ánh sáng tự nhiên
- Chụp cả toàn cảnh và cận cảnh
- Đặt vật so sánh kích thước
- Chụp theo ngày để thấy diễn biến
- Tổn thương có thể mờ đi trước khi tới khám
Nhiều tổn thương da thay đổi từng ngày nên ảnh rất có giá trị.
Không tự bôi thuốc trước khi khám
- Có thể làm thay đổi hình ảnh tổn thương
- Gây khó chẩn đoán
- Nhất là thuốc có corticoid
- Che triệu chứng mà không xử lý nguyên nhân
- Nói rõ nếu đã bôi gì
Bôi corticoid trước khi khám có thể làm bác sĩ không nhận ra bệnh thật.
Về việc tra cứu trên mạng
- Ảnh trên mạng khó so sánh
- Dễ dẫn tới lo lắng quá mức
- Cũng dễ dẫn tới chủ quan
- Không thay được khám trực tiếp
- Dùng để biết khi nào nên đi khám
Thông tin trên mạng nên dùng để quyết định có đi khám hay không, chứ không để tự chẩn đoán.
Khám da toàn thân
- Bác sĩ thường xem cả những vùng người bệnh không để ý
- Bao gồm niêm mạc và móng
- Cả da đầu
- Đừng ngại khi được đề nghị
- Nhiều manh mối nằm ở nơi bất ngờ
Niêm mạc miệng và móng tay là nơi nhiều bệnh toàn thân để lại dấu vết.
Cách nghĩ thực tế
- Da chịu ảnh hưởng của cùng các quá trình như mọi cơ quan
- Thay đổi đột ngột kèm triệu chứng toàn thân là đáng chú ý
- Phần lớn vẫn là vấn đề da đơn thuần
- Luôn kể đầy đủ thuốc đang dùng
- Chụp ảnh vì tổn thương có thể mờ trước khi tới khám
Nội dung này mang tính thông tin chung; hãy khám bác sĩ khi da thay đổi bất thường.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bệnh bên trong lại hiện ra ở da?
Vì da được nuôi bởi cùng hệ tuần hoàn và chịu ảnh hưởng của cùng các quá trình chuyển hoá, miễn dịch và nội tiết như mọi cơ quan khác.
Làm sao biết đó là dấu hiệu bệnh trong hay chỉ là vấn đề da?
Dấu hiệu gợi ý bệnh trong thường xuất hiện đột ngột, lan toàn thân, kèm triệu chứng khác như sụt cân hay mệt mỏi, và không đáp ứng với chăm sóc da thông thường.
Có phải mọi thay đổi ở da đều đáng lo không?
Không. Phần lớn là vấn đề da đơn thuần. Điều đáng chú ý là thay đổi mới, tiến triển nhanh hoặc đi kèm triệu chứng toàn thân.
Nên chuẩn bị gì khi đi khám?
Chụp ảnh tổn thương, ghi lại thời điểm xuất hiện và diễn biến, liệt kê thuốc đang dùng và các triệu chứng khác dù tưởng không liên quan.